ΕΛΕΗΜΟΣΥΝΗ

Α. ΟΡΙΣΜΟΣ:

Ελεημοσύνη είναι η ανιδιοτελής προσφορά προς τον συνάνθρωπο μας, ο οποίος είναι εμπερίστατος. Είναι με άλλα λόγια η έμπρακτη εκδήλωση αγάπης προς τον πλησίον μας. Σημαίνει ότι σπλαγχνίζομαι και ελεώ κάποιον. Συνήθως εννοούμε την υλική προσφορά προς τον πάσχοντα συνάνθρωπο μας (είτε απο το περίσευμα, είτε απο το υστέρημα μας). Όμως δεν είναι μόνο ή καλύτερα πρωτίστως αυτό η ελεημοσύνη. «Η ελεημοσύνη είναι πρωτίστως αρετή της καρδίας και δευτερευόντως των χειρών». Ας μην σκεφθεί κανείς λοιπόν ότι δεν έχουμε τα απαραίτητα υλικά αγαθά για να κάνουμε ελεημοσύνη. Διότι ελεημοσύνη είναι και ένα ποτήρι κρύο νερό που θα προσφέρουμε στο όνομα του Χριστού. Ελεημοσύνη είναι και μία ευχή που θα κάνουμε στον Χριστό για κάποιον αδελφό μας. Ελεημοσύνη είναι και η λύπη που θα δοκιμάσουμε για μία δοκιμασία ή αρρώστια του αδελφού μας.

Ελεημοσύνη είναι να έχεις καρδιά. Διότι κατά τον λόγο ενός μεγάλου Αγίου, του αββά Παμβώ, εάν έχεις καρδιά μπορείς να σωθείς. 

Β. Η ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΕΛΕΗΜΟΣΥΝΗΣ

1) Γενικά

Στην Π.Δ. και συγκεκριμένα στο βιβλίο των παροιμιών διαβάζουμε: «ὁ ἀτιμάζων πένητας ἁμαρτάνει, ἐλεῶν δὲ πτωχοὺς μακαριστός» (Παροιμ. 14,21). Επίσης στο ίδιο βιβλίο διαβάζουμε: «δανείζει Θεῷ ὁ ἐλεῶν πτωχόν, κατὰ δὲ τὸ δόμα αὐτοῦ ἀνταποδώσει αὐτῷ.» (Παροιμ. 19,17). 

Στους μακαρισμούς στο όρος των Ελαιών, ο Κύριος είχε τονίσει εμφαντικά: «μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.» (Μτθ. 5,7).

Στην παραβολή της μελλούσης κρίσεως αναφέρεται ως βασικότερο κριτήριο η έμπρακτη εκδήλωση της αγάπης προς τον πλησίον μας: «ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με, 36 γυμνὸς καὶ περιεβάλετέ με, ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με» (Μτθ. 25, 35-36). 

Ο Ιερός Χρυσόστομος αναφέρει ότι η νηστεία είναι σωστή όταν συνοδεύεται απο την ελεημοσύνη και απο έργα αγάπης γενικότερα.

2)«Μακάριοι οι ελεήμονες» (Ιερομ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ «Ο ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ» )

Ο πέμπτος μακαρισμός του Κυρίου αναφέρεται στους ελεήμονες: Μακάριοι οι ελεήμονες, ότι αυτοί ελεηθήσονται. Ο Ιησούς Χριστός ο οποίος μακαρίζει τους ελεήμονες, είναι ο Ίδιος οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, κατά τον λόγο του προφήτου Δαβίδ. Αφού όμως ο Θεός είναι ελεήμων και μας προτρέπει να γίνουμε κι εμείς ελεήμονες, επομένως μας προτρέπει να Του μοιάσουμε. Ο άνθρωπος, λοιπόν, που είναι ελεήμων, είναι μιμητής του Κυρίου. Ο ιερός Χρυσόστομος λέγει ότι η ελεημοσύνη είναι μεγάλο αγαθό και δώρο του Θεού και όταν την εξασκούμε μας εξομοιώνει, κατά το δυνατόν, με τον Θεό. Και συνεχίζει ο Άγιος: «Η ελεημοσύνη είναι σπουδαιότερο από το να ανασταίνει κανείς νεκρούς. Διότι είναι πολύ πιο σπουδαίο να δώσεις τροφή στον Χριστό που πεινά, παρά να αναστήσεις νεκρούς στο όνομα του Χριστού. Στην πρώτη περίπτωση εσύ ευεργετείς τον Χριστό, στην δεύτερη περίπτωση ο Χριστός ευεργετεί εσένα. Και αμείβεται κανείς όταν ευεργετεί, όχι όταν τον ευεργετούν. Η δε αμοιβή την οποία μας δίδει ο Χριστός για την ελεημοσύνη που κάνουμε στο όνομα Του, είναι το μέγα Του...έλεος».

Ο ελεήμων άνθρωπος προσφέρει ανθρώπινη αγάπη στον αδελφό του και δέχεται από τον ελεήμονα Χριστό το θείο έλεος. Προσφέρει στον αδελφό του αγαθά φθαρτά και πρόσκαιρα και δέχεται αγαθά θεία και αιώνια. Όσο περισσότερο ανοίξουμε την καρδιά μας και δώσουμε την αγάπη μας στους αδελφούς μας, δηλαδή στους αδελφούς του Χριστού, τόσο περισσότερο θα δεχθούμε μέσα μας την δική Του αγάπη. Αν μετατρέψουμε την καρδιά μας σε μία πηγή από όπου αναβλύζει η αγάπη προς τους αδελφούς, τότε θα τρέξει και προς εμάς το θείο έλεος από την πηγή του ελέους, τον Χριστό.

Ο Θεός, λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, ζητά από εμάς να λάβει αφορμή, για να μάς προσφέρει όλα τα αγαθά Του. Όταν επομένως κανείς ξοδεύει για ελεημοσύνη, τότε πλουτίζει, τότε είναι μακάριος και τρισμακάριος. Όταν η καρδιά μας εκχυλίζει το έλεος, τότε έχουμε στην κατοχή μας όλα τα πλούτη του Θεού τα ουράνια.  

Όμως ο Θεός δεν θέλει απλώς και μόνο να ελεούμε τους αδελφούς μας. Θέλει να πράττουμε την ελεημοσύνη χαρούμενα, με ανοιχτή καρδιά. Ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος. Εκείνος που συμπαραστέκεται στον αδελφό του και πιστεύει ότι ο αδελφός του είναι ο ίδιος ο Χριστός, πρέπει να χαίρεται που αξιώνεται να εργάζεται το έργο της αγάπης. Διότι είναι παράλογο να ανακουφίζουμε τον πόνο του αδελφού μας και εμείς να λυπούμαστε.         

Εκείνος που ενεργεί την ελεημοσύνη με τον τρόπο που θέλει ο Θεός, χαίρεται πάντα και ευχαριστεί τον Κύριο για ο,τι μπόρεσε να κάμει. Στο πρόσωπο του αδελφού του που βοηθά, βλέπει τον Κύριο και το γεγονός αυτό δίνει φτερά στην ψυχή του και φθάνει ψηλά στους ουρανούς. Εκεί ακούει, όπως ο εκατόνταρχος Κορνήλιος, τον αγγελικό λόγο: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν στον ουρανό ως προσφορά ευπρόσδεκτος από τον Θεό». Διότι η ελεημοσύνη είναι πραγματικά μία θυσία δοξολογίας προς τον ελεήμονα Θεό. Και όπως παρατηρεί ο ιερός Χρυσόστομος, το θυσιαστήριο του ελεήμονος ανθρώπου, δεν είναι οικοδόμημα πέτρινο επάνω στο όποιο θυσιάζεται ο Χριστός, άλλα το ίδιο το πανάγιο Σώμα του Χριστού.

Κάθε αδελφός του Χριστού, οπουδήποτε και αν ευρίσκεται είναι ένα ιερό και άγιο θυσιαστήριο επάνω στο όποιο μπορούμε να προσφέρουμε την θυσία της αγάπης. Επομένως ο κάθε πτωχός αδελφός μας, όχι μόνον δεν πρέπει να περιφρονήται από εμάς, αλλά και να είναι πρόσωπο άξιο ευλάβειας και σεβασμού. Ο αγιογραφικός λόγος τονίζει ότι ο ελεών πτωχόν δανείζει Θεόν. Και ο χρυσορρήμων Πατήρ μας θέτει το ερώτημα: «Εάν ο Θεός δανείζεται από εμάς, επομένως είναι χρεώστης μας. Στην μέλλουσα ζωή, λοιπόν, θέλεις να έχεις τον Θεό κριτή ή χρεώστη;»

Ας αγαπήσουμε την ελεημοσύνη. Πραγματικά κανένα αγαθό δεν μπορεί να εξισωθεί με αυτήν. Αυτή μας καθαρίζει από τις αμαρτίες και μας χορηγεί το θείο έλεος, δηλαδή την σωτηρία. Όπως λέγει ο υμνητής της Άγιος Ιωάννης, στην μέλλουσα Κρίση «ενώ εσύ σωπαίνεις αυτή θα σε υπερασπίζεται. Ή, καλύτερα, ενώ εσύ σωπαίνεις, αμέτρητα στόματα ευχαριστούν για σένα. Λοιπόν τρέξε και αγόρασε την σωτηρία δια της ελεημοσύνης».  

3) «Ελεημοσύνη εκ θανάτου ρύεται» (ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΤΣΑΚΙΡΗ, θεολόγου) 

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η κινητήρια δύναμη της σύγχρονης κοινωνίας είναι η οικονομία. Ο ψυχρός μάλιστα υπολογισμός της ζημιάς και του κέρδους θεωρείται ρεαλισμός. Όταν όμως η αναγκαία οικονομική άνεση γίνεται προτεραιότητα ζωής, τότε, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, περνάμε από την ανάγκη των χρημάτων στην αγάπη του πλούτου και τελικά γινόμαστε δούλοι στα χρήματα. Έτσι το μέσο με το οποίο ελπίζαμε ότι θα κατακτούσαμε κάποια ελευθερία από τις ανασφάλειές μας γίνεται τύραννός μας. Γι΄ αυτό το Πνεύμα του Θεού μας λέει ότι είναι καλύτερο να δίνουμε ελεημοσύνη από το να συγκεντρώνουμε πλούτο. «Καλόν ποιήσαι ελεημοσύνη ή θησαυρίσαι χρυσίον· ελεημοσύνη γαρ εκ θανάτου ρύεται και αυτή αποκαθαριεί πάσαν αμαρτίαν» (Τωβίτ 12, 8-9). Δηλαδή η ελεημοσύνη σώζει από τον πρόωρο θάνατο και καθαρίζει από κάθε αμαρτία. Αυτοί που κάνουν ελεημοσύνη θα ζήσουν πολλά και ευχάριστα χρόνια. Η ελεημοσύνη όμως απαλάσσει κα από τον πνευματικό θάνατο. Είναι καλύτερο να βλέπουμε τις ανάγκες που έχουν οι άλλοι από το να βλέπουμε μόνο τον εαυτό μας και τις επιθυμίες μας. Θα πρέπει να θέλουμε για τους άλλους ότι θέλουμε για τον εαυτό μας. Αυτό θα μας βοηθήσει σιγά σιγά να αισθανθούμε την ελεημοσύνη σαν φυσική ανάγκη, χωρίς να δημιουργεί την αίσθηση ότι εξασκούμε κάποια αρετή και χωρίς να αφήνει μέσα μας τόπο για απαίτηση ευχαριστιών από αυτούς που «ελεούνται». Η αληθινή ευαγγελική ελεημοσύνη ανοίγει μέσα στην ψυχή του ελεήμονα πηγή ζωής από την οποία αναβλύζει «εν τω κρυπτώ» η χάρη του Αγίου Πνεύματος, ώστε όχι μόνο να μην απαιτεί από τους άλλους ευχαριστίες, αλλά αυτός να αισθάνεται χρεώστης. Η χαρά και η ζωή που νιώθει τον κάνουν ικανό να καταλαβαίνει ότι η «ελεημοσύνη εκ θανάτου ρύεται». 

Του σπόρου και της ελεημοσύνης τα ιδιώματα έχουν μεγάλη ομοιότητα, αγαπητοί ακροατές. Όπως σπέρνουμε τον σπόρο στη γη, έτσι προσφέρουμε και την ελεημοσύνη στα χέρια του πτωχού. Όπως σπέρνουμε έναν κόκκο και θερίζουμε πολλούς, έτσι δίνουμε ένα στον πτωχό και λαμβάνουμε από το Θεό πολλά. Ο σπόρος εάν μείνει άσπαρτος δεν φέρνει καρπό. Ο πλούτος, εάν μείνει αμετάδοτος, γίνεται άκαρπος. Εάν όμως μεταδοθεί στους φτωχούς καρποφορεί άπειρους πνευματικούς καρπούς, γιατί δίνουμε υλικά αγαθά και λαμβάνουμε την ουράνια βασιλεία. Όποιος ελεεί με απλοχεριά και χαρά, θα λάβει από τον Θεό πλούσια τη χάρη και την ευλογία. Όταν σπέρνει ο γεωργός φαίνεται σαν να αδειάζει την αποθήκη του. Στην εποχή όμως της συγκομιδής θα τη γεμίσει με πολύ περισσότερο σιτάρι. Η ελεημοσύνη στην αρχή φαίνεται ως κένωση, ως προσφορά και δόσιμο. Στην ουσία όμως είναι πλήρωση και συγκομιδή κέρδους. Δίνουμε μερικά χρήματα ή μερικά είδη και φαίνεται σαν να τα χάνουμε. Στην πραγματικότητα όμως τα κερδίζουμε και στην παρούσα ζωή και στη μέλλουσα. Πληρώνει ο Θεός με τον τρόπο του. «Δανείζει Θεώ ο ελεών πτωχόν, κατά δε το δόγμα αυτού ανταποδώσει αυτώ» (Παροιμ.19,17).

Γ. ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΤΕ Η ΕΛΕΗΜΟΣΥΝΗ 

Ο Χριστός μας λέει ξεκάθαρα για το θέμα τούτο: «Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· εἰ δὲ μήγε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 2 Ὅταν οὖν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς ῥύμαις, ὅπως δοξασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. 3 σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, 4 ὅπως ᾖ σου ἡ ἐλεημοσύνη ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.» (Μτθ. 6, 1-4). 

Η αξία της ελεημοσύνης έγκειται στον τρόπο με τον οποίο εξασκείται. Είναι μία αρετή που ενώ ανακουφίζει πολλούς από τις ανάγκες στις οποίες έχουν περιέλθει, αντίθετα δεν καλλιεργείται με τις ίδιες προϋποθέσεις απ΄ αυτούς που την εξασκούν, ούτε έχει τα ίδια αποτελέσματα σε όλους. Άλλοι κάνουν ελεημοσύνη από μία παρόρμηση κενοδοξίας και επιδεικτικότητας. Άλλοι για να αποφύγουν τις φορολογικές επιβαρύνσεις, άλλοι για να επιτύχουν κάποιο ιδιοτελή σκοπό και άλλοι από αγάπη και καλοσύνη για τον συνάνθρωπό τους.. Η ανθρώπινη προαίρεση είναι ένας σπόρος που ανάλογα με το περιεχόμενό του θερίζουμε τα αποτελέσματα. Γι΄ αυτό και σύμφωνα με τις πράξεις τους θα κριθούν κατά την Δευτέρα Παρουσία οι άνθρωποι, «δεύτε οι ευλογημένοι του πατρός μου...», ή «πορεύεσθε απ΄ εμού οι κατηραμένοι» (Ματθ. 25, 34,41). Η κρίση του Θεού είναι αδέκαστη και συμφωνεί με την ανθρώπινη προαίρεση. Η ελεημοσύνη είναι η πιο κύρια έκφραση της δικαιοσύνης. Είναι η αγαπητική διάθεση που έχουμε και η οποία εκφράζεται και μετουσιώνεται σε έργα αγάπης και πράξεις λατρείας ανθρώπων προς τον Θεό. Ο απόστολος τονίζει ιδιαίτερα και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εξασκείται, δηλ. «μη εκ λύπης ή εξ ανάγκης, ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός». Μικρή βοήθεια με εγκάρδιο χαμόγελο αξίζει περισσότερο από μεγάλη προσφορά με κατήφεια και βλοσυρότητα. Όταν ελεούμε, να καθρεπτίζεται στο πρόσωπό μας η γνήσια αγάπη και συμπάθεια. Να βλέπουμε στο πρόσωπο του φτωχού τον Χριστό και να πιστεύουμε ότι ελεούμε τον Ίδιο. Εκείνος είπε: «εφ΄ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί ποιήσατε» (Ματθ. 25, 40). «Ου ποσότητα εισφοράς απαιτεί ο Θεός, αλλά μέτρα γνώμης», λέει ο άγιος Χρυσόστομος. Οι δυνατότητές μας μπορεί να μην επιτρέπουν μεγάλη ποσότητα ελεημοσύνης. Τότε να προσέξουμε τη διάθεση της καρδιάς μας.

Δ. ΠΕΡΙ ΕΛΕΗΜΟΣΥΝΗΣ - ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΡΟΣΤΑΝΔΗΣ 

- Ένας φτωχός σου ζητεί να τον βοηθήσεις. Ο Αρχέκακος προσπαθεί τότε να στρέψει την καρδιά σου πρός την αδιαφορία. Πρόσεξε, μην παρασυρθείς. Διώξε απο μέσα σου τα απάνθρωπα αισθήματα. Ατένισε τον αδελφό σου με αγάπη και οικτιρμούς και βοήθησέ τον πρόθυμα. Είναι μέλος τού Χριστού και δικό σου – «αλλήλων μέλη εσμέν» (Εφες.δ΄ 25), είναι ναός τού Αγίου Πνεύματος. Ο Θεός τον αγαπά και τον υπολήπτεται όπως και σένα.    
- Μήν παραλείπεις την ελεημοσύνη. Πρέπει καθημερινά να την ασκής, χωρίς να δυσανασχετεί η καρδιά σου. Δεν δίνεις τίποτε το αληθινά δικό σου. Δίνεις ό,τι ανήκει στον Θεό, στα πενόμενα παιδιά τού Θεού. Δεν είσαι τίποτε άλλο παρά οικονόμος, διαχειριστής τής θείας περιουσίας. Να θεωρείς τον εαυτό σου ταπεινό υπηρέτη τών «ελαχίστων» αδελφών τού Κυρίου. Και, έτσι, να εκτελείς το χρέος σου με τρυφερή καρδιά, ταπεινά, αγόγγυστα. Καλείσαι να διακονής τον Χριστό, τον Κριτή και Βραβευτή. Σκέψου τι μεγάλη τιμή, τί υψηλό αξίωμα σού δόθηκε μ’αυτή την διακονία. Να είσαι λοιπόν « ιλαρός δότης». Μπορεί το χρήμα να έρχεται σ’εσένα εύκολα, χωρίς να καταβάλλης μεγάλους κόπους. Μοίραζέ το λοιπόν και σύ εύκολα, χωρίς να του πολυδίνης σημασία. Οι κόποι σου μπορεί να αμείβωνται καλά, ικανοποιητικά. Άς είσαι λοιπόν και σύ γενναιόδωρος στους άλλους. Πολλοί απ΄αυτούς δεν αμείβονται ανάλογα με την αξία τους. Να μη δίνεις στους άλλους ανάλογα με την αξία τους, αλλά ανάλογα με τις ανάγκες τους.

- Η προσφορά ελεημοσύνης στον φτωχό πρέπει να εμπνέεται απο την αγάπη προς τον πλησίον. Αλλοιώς δεν είναι ελεημοσύνη που εντέλλεται ο Χριστός. Άπλωνε το χέρι σου με αγάπη, χωρίς δύσθυμο καρδιά. Η ίδια η λέξη ελεημοσύνη φανερώνει ότι πρόκειται για προσφορά που πηγάζει απο την καρδιά, ότι πρέπει να νοιώθουμε έλεος, ευσπλαχνία, όταν δίνουμε κάτι στον φτωχό. Αλλά και κάτι άλλο προϋποθέτει το ευαγγελικό νόημα τής ελεημοσύνης : την συντριβή για τα αμαρτήματά μας, την επιθυμία να συγχωρηθούμε γι’αυτά. Γιατί λέγει η Γραφή : «Ελεημοσύνη εκ θανάτου ρύεται και αυτή αποκαθαριεί πάσαν αμαρτίαν» (Τωβ.ιβ’9). Όποιος κάνει ελεημοσύνη με κρύα διάθεση, αυτός δεν αναγνωρίζει τις αμαρτίες του, δεν έχει την αληθινή αυτογνωσία. Η ελεημοσύνη κάνει καλό, πριν απ΄όλα, στον ίδιο τον ελεήμονα.

Δ. ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΕΛΕΗΜΩΝ (Πρωτ. π. Γεωργίου Παπαβαρνάβα) 

Στην επί του Όρους ομιλία του ο Χριστός εμακάρισε τους ελεήμονες: «μακάριοι οι ελεήμονες ότι αυτοί ελεηθήσονται». Ευτυχείς είναι εκείνοι που ελεούν τους συνανθρώπους τους, γιατί αυτούς θα τους ελεήση ο Θεός. Δηλαδή, θα τούς προσφέρη την άκτιστη χάρη Του, την αγάπη Του και πάντα «τα εγκόσμια και υπερκόσμια αγαθά Του». 

Η ελεημοσύνη είναι ανιδιοτελής προσφορά. Ελεώ σημαίνει προσφέρω, αλλά και προσφέρομαι. Προσφέρω τον εαυτό μου στην διακονία του άλλου. Προσφέρω την αγάπη μου και την καρδιά μου. Η προσφορά των υλικών αγαθών είναι, βέβαια, κάτι το σημαντικό, δεν είναι όμως το μεγαλύτερο και το σπουδαιότερο που μπορεί να κάνη κανείς. Υλικά αγαθά μπορεί να προσφέρη και κάποιος που δεν πιστεύει στον Θεό και το κάνει από κάποια φυσική καλωσύνη ή από ιδιοτέλεια και υστεροβουλία. Τό πιό σημαντικό και πιό δύσκολο είναι το να προσφέρη κανείς την αγάπη του και την καρδιά του. Νά θυσιάζεται καθημερινά για τούς άλλους, χωρίς να είναι φίλοι του και χωρίς κάν να τούς γνωρίζη. Αυτό δεν μπορεί να το κανη ο οποιοσδήποτε, αλλά μόνον εκείνος που γνώρισε προσωπικά τον Χριστό και στο πρόσωπο του συνανθρώπου του, του κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από εθνικότητα, φυλή και γλώσσα, βλέπει τον ίδιο τον Χριστό και είναι έτοιμος ανά πάσα στιγμή να θυσιαστή για εκείνον που ο Κύριος ονόμασε ελάχιστον αδελφό Του. 

Ελεήμων είναι εκείνος που περισσότερο από όλους και από όλα αγαπά τον Θεό και κατά συνέπεια αγαπά και όλα εκείνα που ο Θεός αγαπά. Δηλαδή αγαπά, κατά πρώτον λόγο τον «κατ’ εικόνα Θεού» πλασθέντα άνθρωπο, και κατά δεύτερον λόγο την άλογη κτίση. Καί αγάπη σημαίνει άνοιγμα προς τον άλλο, δόσιμο, ολοκληρωτική προσφορά. Η ελεημοσύνη προϋποθέτει την αυθεντική αγάπη και η αγάπη προϋποθέτει την ταπείνωση. Καί επειδή η ταπείνωση είναι η μητέρα όλων των αρετών, γι’ αυτό μπορούμε να πούμε ότι οι ελεήμονες κατέχουν το πλήρωμα των αρετών. 

Βέβαια, όλοι οι Άγιοι είναι φιλάνθρωποι και ελεήμονες, αλλά κάποιοι από αυτούς δείχνουν μεγαλύτερο ζήλο και προθυμία στο θέμα αυτό. Έχουν, ίσως, σύμμαχο σε αυτό και τον λεπτό και ευαίσθητο χαρακτήρα τους. Ο άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων, ανήκει σε αυτήν την κατηγορία. Ανέπτυξε σε μεγάλο βαθμό την φιλανθρωπία και έλαβε από τον Θεό το μεγάλο αυτό χάρισμα. Εδώ πρέπει να τονισθή ότι ο Θεός δίδει τα χαρίσματα Του στούς ανθρώπους ανάλογα με την προθυμία και την δεκτικότητα του καθενός. Σέ αυτόν που επιδίδεται με ζήλο στην προσευχή του δίδει το χάρισμα της προσευχής και έτσι προσεύχεται αδιαλείπτως «υπέρ εαυτού και υπέρ όλου του κόσμου». Σέ εκείνον που έχει χωρητικότητα νοός και μπορεί να θεολογή, του δίδει το χάρισμα της θεολογίας, ή το χάρισμα των ιάσεων σε αυτόν που έχει μεγάλη αγάπη κ.λ.π. 

Ο άγιος Ιωάννης ο ελεήμων γεννήθηκε στην αρχαία πόλη της Κύπρου Αμαθούντα, στις αρχές του 7ου μ. Χ. αιώνος, από γονείς ευπόρους και ευσεβείς, οι οποίοι του έμαθαν να αγαπά τον Θεό και τούς ανθρώπους. Μέ τις ευχές των γονέων του νυμφεύθηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Επέτρεψε όμως ο Θεός, εξ αιτίας κάποιας ασθένειας, να φύγουν σύντομα από τον κόσμο αυτόν η σύζυγος και τα παιδιά του και έτσι ο Ιωάννης αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην διακονία της Εκκλησίας. Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου εκλέχθηκε Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας και έτσι τέθηκε ο λύχνος επί την λυχνίαν. 

Ως Ποιμενάρχης της μεγάλης πόλεως Αλεξανδρείας και της ευρύτερης περιοχής αναλίσκεται στην διακονία της Εκκλησίας και την θεραπεία των πνευματικών και υλικών αναγκών του ποιμνίου του. Στά Συναξάρια αναφέρονται διάφορα περιστατικά που έχουν σχέση με το μεγάλο του χάρισμα, δηλαδή αυτό της ελεημοσύνης. Αναφέρουμε ένα από αυτά, το οποίο είναι πολύ εκφραστικό και φανερώνει την λεπτότητα και την ευαισθησία του, αλλά και το μεγάλο χάρισμα της διακρίσεως που τον διέκρινε. Μεταξύ αυτών που προσέρχονταν στην Επισκοπή για ελεημοσύνη, ήσαν και κάποιοι, που δεν είχαν πραγματική ανάγκη και επανειλημμένα τον εξαπατούσαν, όπως νόμιζαν, και του αφαιρούσαν χρήματα και αντικείμενα, τα οποία μπορούσαν να δοθούν σε άλλους, που τα είχαν απόλυτη ανάγκη. Άν όμως μελετήση κανείς προσεκτικά τον βίο και την πολιτεία του αγίου Ιωάννου, θα δή ότι δεν επρόκειτο για εξαπάτηση, γιατί ο Άγιος τούς ήξερε και τούς καταλάβαινε, αφού και έξυπνος ήταν, αλλά και το χάρισμα από τον Θεό είχε να ερευνά τούς κρυφούς λογισμούς τους. Αλλά δεν ήθελε να τούς εκδιώξη και πάντα εύρισκε την κατάλληλη ευκαιρία, για να τούς διορθώση και να τούς κάνη να συναισθανθούν το λάθος τους και να μετανοήσουν. 

Η φήμη του είχεν εξέλθει από τα όρια της Επισκοπής του και πάρα πολλοί από διαφορα μέρη έσπευδαν στην Αλεξάνδρεια, για να τον συμβουλευθούν και να λάβουν την ευχή του. Η ζωή του ήταν καθημερινή θυσία και προσφορά στον βωμό της αγάπης και της διακονίας. Η ωφέλεια που αποκόμιζαν από την επικοινωνία μαζί του, αλλά και μόνον από την θέα της γαλήνειας μορφής του, ήταν αρκετή να τούς τονώση ψυχικά και να τούς δώση κουράγιο να συνεχίσουν τον αγώνα της ζωής. Άλλωστε ελεημοσύνη, όπως αναφέρθηκε πιό πάνω, είναι κυρίως ο χορτασμός και το ξεδίψασμα της πνευματικής πείνας και δίψας. Η προσφορά λύσης στα μεγάλα υπαρξιακά προβληματα και η απόκτηση εσωτερικής πληρότητος. 

Οι Άγιοι προξενούν, ίσως, μεγαλύτερη ωφέλεια με την όλη παρουσία τους, τον αναγεννητικό τους λόγο και την προσευχή τους, παρά με την προσφορά υλικών αγαθών, που πολλές φορές δεν διαθέτουν. Οι Άγιοι είναι η πνευματική ελεημοσύνη της ανθρωπότητος. Είναι το αλάτι το πνευματικό, που συγκρατεί την κοινωνία από την σήψη. Άν μάς ευεργετή και μάς ανέχεται ακόμη ο Θεός, αυτό οφείλεται στην ύπαρξη και στις προσευχές των Αγίων.